W artykule opublikowanym 17 czerwca br. w „Rossijskiej Gaziecie” Nikołaj Patruszew, sekretarz Rady Bezpieczeństwa Rosji tłumaczy, dlaczego rosyjskie wartości są lepsze od zachodnich. „Rozwijający się od wieków system tradycyjnych wartości rosyjskich jest duchowym i moralnym fundamentem naszego społeczeństwa” – pisze. „Wybór cywilizacyjny” oferowany przez Patruszewa w sferze deklaratywnej dobrze się prezentuje, ale fakty są jednak nieubłagane. Rosja cechuje się jednymi z najwyższych na świecie wskaźnikami alkoholizmu, aborcji czy rozwodów.
Patruszew to jeden z najbliższych współpracowników Władymira Putina. Były oficer KGB, przez wiele lat kierował następcą KGB, czyli Federalną Służbą Bezpieczeństwa, a od 12 lat jest sekretarzem Rady Bezpieczeństwa Rosji.
Przyjęcie poprawek do Konstytucji Federacji Rosyjskiej otwiera nową stronę w historii państwa rosyjskiego. Zmiany mające na celu ochronę podstawowych wartości rodzinnych, prawdy historycznej, wzmocnienie edukacji duchowej i moralnej, wsparcie państwa i ochronę kultury jako unikalnego dziedzictwa wielonarodowego narodu rosyjskiego, wzmocnienie fundamentów państwa socjalnego, jest ważnym wydarzeniem, które ma ogromne znaczenie dla określenia celów i dalszych dróg naszego rozwoju kraju – napisał we wstępie swojego artykułu Patruszew.
Jak informowaliśmy, w marcu Duma Państwowa przyjęła prezydencki projekt ustawy o zmianach w konstytucji Rosji. Ma on m.in. umożliwić Putinowi dalsze sprawowanie władzy. Przyjęte zmiany obejmują także poprawkę zabraniającą oddania części terytorium Federacji Rosyjskiej innym państwom. Jak komentowano, w ten sposób Władimir Putin chce zapewnić, by jego następcy nie oddali Japonii Wysp Kurylskich, a Ukrainie Krymu. W projekcie zapisano, że Rosja jest prawnym następcą ZSRR. W rosyjskiej konstytucji ma być też odwołanie do Boga. Język rosyjski został określony mianem „języka narodu tworzącego państwo”. Małżeństwo zostało zdefiniowane jako związek mężczyzny i kobiety.
1 lipca odbędzie się ogólnonarodowe referendum ws. jej przyjęcia lub odrzucenia. Mimo wszystko w rosyjskich księgarniach już sprzedawana jest kontytucja w nowym brzmieniu. Napis na okładce publikacji wydanej przez wydawnictwo Omega-L brzmi: „Konstytucja Federacji Rosyjskiej. Tekst oficjalny”. Poniżej dodano: „wchodzi w życie od dnia oficjalnego opublikowania wyników ogólnokrajowego głosowania”.
To duchowe i moralne wartości leżą u podstaw światopoglądu, służą za przewodnik w życiu, pozwalają na wzajemne zrozumienie ludzi i są podstawą do kształtowania stereotypów i wzorców ludzkich zachowań w społeczeństwie. Zainteresowanie pytaniem, jakie wartości są potrzebne, powstaje z reguły wtedy, gdy społeczeństwo i państwo stają przed pytaniem o wybór sposobów dalszego rozwoju – przekonuje Patruszew.
Zwraca on uwagę, że zagadnienie wartości pojawiło się w szerokiej debacie w kontekście poprawek do rosyjskiej konstytucji oraz w 75. rocznicę zakończenia II wojny światowej („Wielkiego Zwycięstwa”). Zachód zareagował na te wydarzenia intensyfikując kampanie uświadamiające mające na celu fałszowanie historii świata i Rosji, umniejszanie wartości Zwycięstwa i zadawanie kolejnego ciosu systemowi tradycyjnych rosyjskich wartości duchowych i moralnych – twierdzi Rosjanin.
Jego zdaniem, pomimo „ogromnych wysiłków” Zachodu, zmierzających do rozbicia systemu wartości w Rosji utworzonego przez poprzednie pokolenia, zachował on „podstawowe cechy jakościowe”.
Koncepcja „tradycyjnych rosyjskich wartości duchowych i moralnych” w sposób zwięzły, „daleki od wyczerpania tematu”, zapisana została w Strategii Bezpieczeństwa Narodowego Federacji Rosyjskiej. Obejmuje ona w szczególności „wyższość ducha na materią, ochronę życia ludzkiego, praw i wolności człowieka, rodziny, pracy twórczej, służbę Ojczyźnie, standardy moralne, humanizm, miłosierdzie, sprawiedliwość, wzajemną pomoc, kolektywizm, historyczną jedność narodów Rosji, ciągłość historii naszej Ojczyzny”.
„Równie ważną listę” wartości przedstawiono w Strategii rozwoju edukacji w Federacji Rosyjskiej na okres do 2025 r. Ma ona opierać się na takich zasadach jak: „filantropia, sprawiedliwość, honor, sumienie, wola, godność osobista, wiara w dobroć i chęć wypełnienia moralnego obowiązku wobec siebie, swojej rodziny i Ojczyzny”.
Ten system „tradycyjnych rosyjskich wartości” stanowi „duchową i moralną podstawę” rosyjskiego społeczeństwa. To on miał leżeć u podstaw zwycięstwa „narodu radzieckiego” w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej w latach 1941–1945. Ma to być fundament, który „pozwala zachować i wzmocnić suwerenność oraz budować przyszłość pomimo wszystkich trudności i sprzeczności rozwoju historycznego”.
Wartości naszego wielonarodowego, wielowyznaniowego społeczeństwa podlegają ochronie przed agresywną promocją wartości neoliberalnych, które pod wieloma względami są sprzeczne z samą istotą naszego światopoglądu i są aktywnie wszczepiane przez naszych geopolitycznych przeciwników w walce o wpływ na rozwój cywilizacji i ich dominację na świecie – pisze Patruszew – Widzimy, że oni nadal starają się zniszczyć wspólny dom wielonarodowej rodziny narodów rosyjskich, umniejszając wartość tradycyjnych duchowych i moralnych wytycznych jako podstawy kulturalnej, duchowej, politycznej, a ostatecznie państwowej suwerenności – przekonuje.
Nie zaprzeczając istnieniu uniwersalnych dla ludzkości wartości, chciałbym podkreślić, że owa koncepcja z jednej strony przybliżyła i uczyniła bardziej zrozumiałym świat zachodni, który wcześniej był zamknięty dla większości mieszkańców naszego kraju, ale z drugiej strony pozwoliła na promowanie postaw społecznych i moralnych, które nie zawsze pokrywają się z naszymi tradycyjnymi wartościami – pisze sekretarz Rady Bezpieczeństwa Rosji.
Dalej dowodzi on, że niektóre „wartości zachodnie”, takie jak ośmiogodzinny dzień pracy, równość kobiet i mężczyzn, prawo wyborcze kobiet, pojawiły się tylko dzięki wydarzeniom w Rosji w 1917 roku.
Na Zachodzie takie podstawowe pojęcia jak rodzina, matka i ojciec, mężczyzna i kobieta zostały celowo zniszczone. Sztucznie narzucone normy takich jak „rodzic 1” i „rodzic 2” utworzyły, ze względu na ich nienaturalność z czysto biologicznego punktu widzenia, podstawy konfliktu cywilizacyjnego w samym społeczeństwie Europy Zachodniej – przekonuje Patruszew. Jak zauważa, normy te sprzeczne są z „bardzo podstawową istotą chrześcijaństwa, islamu, judaizmu i innych religii i są po prostu wrogie wobec nich”.
W sferze społecznej zachodni neoliberalizm „narzuca indywidualizm, egoizm, kult przyjemności, nieokiełznaną konsumpcję, absolutyzuje wolność wypowiedzi”. Jednocześnie wcale nie wszyscy uważają te „anty-wartości” za „uniwersalne”. Za przykład podana została Francja, gdzie w 2013 roku 300 tysięcy ludzi protestowało na ulicach Paryża przeciwko legalizacji małżeństw osób tej samej płci. Głosowanie w Zgromadzeniu Narodowym podzieliło je niemal na pół (z 565 głosujących 225 parlamentarzystów było przeciwnych przyjęciu ustawy). Biorąc pod uwagę poziom polaryzacji społeczeństwa francuskiego w tamtym czasie, powstaje pytanie, czy te wartości są naprawdę „uniwersalne”, czy też są one przez kogoś sztucznie narzucane? – retorycznie pyta były oficer KGB.
Jego zdaniem pandemia koronawirusa „wyraźnie ujawniła wszystkie negatywne konsekwencje nowych zachodnich wartości, zwłaszcza pogłębienie się podziałów, obojętności i dezorientacji w obliczu bezpośredniego zagrożenia”.
Wszystko to dzieje się na tle innego procesu, o którym Zachód po prostu nie mówi. Gwałtownie ulega niszczeniu klasa średnia, która była właśnie konserwatywną większością, która zapewniła zachowanie tradycyjnych wartości – pisze. Katalizatorem tego zjawiska miała być „katastrofa geopolityczna” związana z upadkiem ZSRR, ponieważ likwidacja głównego przeciwnika ideologicznego całkowicie rozwiązała ręce zachodniej neoliberalnej elity.
Niszczenie klasy i średniej i pogarszająca się sytuacja migracyjna miały doprowadziły do odrodzenia „nacjonalizmu jaskiniowego”, który podsycają Stany Zjednoczone i „wiodące kraje <<zjednoczonej>> Europy, takie jak Ukraina”.
Cała dotychczasowa konstrukcja tradycyjnych wartości zachodnich uległa tak głębokim zmianom, że zestaw jej obecnych, „uniwersalnych” norm nie ma w rzeczywistości nic wspólnego z dawnym, bardziej nam znanym systemem wartości cywilizacyjnych Europy – przekonuje Patruszew.
Jego zdaniem nie można mówić o zastępowaniu wartości innymi, a o pojawieniu się „nowego systemu ideologicznego, którego ostatecznym celem jest zniszczenie wszelkich tradycyjnych religijnych i duchowych wartości moralnych jako podstawowego fundamentu suwerenności kulturowej i politycznej krajów i narodów”.
Nowe zachodnie wartości zmieniły się w narzucanie światu obcych światopoglądów. Zachodni ideolodzy stawiają przed wyborem całe kraje i narody – albo zaakceptujecie „wartości uniwersalne”, albo wasze wartości będą błędne, niemoralne (…) Zachód dąży dziś do wprowadzenia neoliberalnych dogmatów do świadomości obywateli Rosji i naszych rodaków na całym świecie, atakując nie tylko tradycyjne rosyjskie wartości duchowe i moralne, ale także prawdziwe, prawdziwie wspólne dla ludzkości wartości, podważające fundamenty państw – ocenia Rosjanin.
Nowe zachodnie normy miały „niszczycielski” wpływ również na międzynarodowy system bezpieczeństwa. Zastąpienie międzynarodowych norm prawem silniejszego, zaszczepianie „wolności i demokracji” ogniem i mieczem tam, gdzie z definicji nie mogą one istnieć w zachodnim rozumieniu z przyczyn historycznych, religijnych, etnologicznych i innych, doprowadziły już do tragedii w Iraku, Syrii i Libii. Osobną wstydliwą kartą historii dla wszystkich krajów NATO była i pozostanie na zawsze barbarzyńskie bombardowanie Jugosławii.
Ofensywa toczy się na „wszystkich frontach” tej „hybrydowej” wojny. Celem głównego natarcia ma być zatarcie tradycji różnych narodów. „Takie normy i wartości nie mogą być zaakceptowane przez międzynarodowy naród rosyjski w żadnych okolicznościach”.
W przeciwieństwie do Zachodu Rosja faktycznie oferuje nowy wybór cywilizacyjny, którego treść obejmuje równość, sprawiedliwość, brak ingerencji w sprawy wewnętrzne, brak tonu mentora i wszelkie warunki wzajemnej korzystnej współpracy. Rosja proponuje ustanowienie suwerenności narodowej, w tym kulturalnej i duchowo-moralnej, jako największej wartości i fundamentu późniejszej budowy ludzkiej cywilizacji. Nie ulega wątpliwości, że liczba popierających taki wybór na świecie wzrośnie, tworząc coraz bardziej sprzyjające warunki do zapewnienia rozwoju i dobrobytu różnych krajów i narodów – kończy Patruszew.
Bez wątpienia propagandowy obraz tworzony przez rosyjskie elity prezentuje się atrakcyjnie, jednak przedstawianie Rosji jako ostoi wartości „duchowych i moralnych” zupełnie kłóci się z rzeczywistością.
Jak pisaliśmy, w 2018 roku z powodu różnego rodzaju problemów związanych ze spożywaniem alkoholu zmarło 48 tys. mieszkańców Rosji. Alkohol odpowiadał więc za aż 2,6 proc. wszystkich zgonów. To mniej więcej tyle samo ile było razem ofiar zabójstw, samobójstw i wypadków samochodowych. Wśród ofiar alkoholu dominowali mężczyźni w wieku produkcyjnym – aż jedna czwarta Rosjan umiera przed 55 rokiem życia przez alkohol. Według Światowej Organizacji Zdrowia, Rosja znajduje się na czwartym miejscu na świecie pod względem śmiertelności związanej z spożywaniem alkoholu. Wyższą proporcję odnotowano w Mołdawii, na Litwie i Białorusi.
Dodatkowo, na spożycie alkoholu wpłynęła pandemia koronawirusa. W okresie 23-29 marca sprzedaż alkoholu była w Rosji aż o 31 proc. wyższa niż w analogicznym okresie roku poprzedniego. Łącznie w całym okresie kwarantanny spożycie napojów alkoholowych wzrosło w Rosji o 2-3 proc. Jak podawał pod koniec kwietnia główny narkolog rosyjskiego ministerstwa zdrowia Jewgienij Briun, również sprzedaż antydepresantów w Rosji wzrosła w ostatnim okresie prawie 2,5 raza.
W Rosji ogólnodostępna jest również aborcja – „na życzenie” do 12 tygodnia ciąży, w przypadku gwałtu do 22 tygodnia, a w przypadku wskazań medycznych jest możliwa do przeprowadzenia przez cały okres trwania ciąży. Każdego roku na skutek aborcji w tym kraju ginie ok. 750 tys. dzieci. Co więcej, zaledwie jedna piąta wszystkich przypadków aborcji jest uzasadniania „wskazaniami medycznymi”, czyli np. zagrożeniem życia matki. W 2005 roku z 1,6 miliona aborcji przeprowadzonych w Rosji, 20% dotyczyło kobiet poniżej 18 roku życia. W ZSRR np. w 1965 roku liczba aborcji wyniosła 5,5 miliona.
Rosja ma poważne problemy demograficzne. Według Federalnej Służby Statystyki Państwowej (Rosstat) w okresie od stycznia do października 2019 r. liczba zgonów w Rosji była większa o 259,6 tys. niż liczba urodzeń. W porównaniu z analogicznym okresem z poprzedniego roku, wskaźnik ten znacznie przyśpieszył (wynosił wtedy 183,8 tys.). Trend tłumaczy się spadkiem liczby urodzeń – z 1,3532 mln w 2018 r. do 1,2506 mln w 2019 r. Naturalnego spadku ludności nie rekompensuje nawet napływ migrantów, co powoduje zmniejszenie całkowitej populacji mieszkańców Federacji Rosyjskiej.
Według rosyjskiego urzędu statystycznego w 2018 r. liczba zawartych związków małżeńskich spadła w Rosji do najniższego poziomu od początku stulecia. W 2018 roku spadła w Rosji także liczba rozwodów. Było ich 584 tys. co oznacza spadek o 4,5%. Liczba rozwodów była więc najniższa od 1990 r., jednak gdy przyłożyć ją do liczby zawieranych małżeństw, okazuje się, że na każde tysiąc zawartych związków przypadało aż 637 rozwodów. Ten wskaźnik przybrał wartość najwyższą od 2004 r.
Również rosyjska duchowość przybiera nieraz dziwne formy. Np. w cerkwi głównej rosyjskiej armii ma znaleźć się mozaika z wizerunkiem Józefa Stalina (doniesienia medialne mówiły także o wizerunku Putina, pomysł jednak zarzucono).
Sami Rosjanie lepiej niż obecne rządy oceniają nawet czasy Breżniewa. Z badań przeprowadzonych przez Centrum Lewady wynika, że respondenci dostrzegli wyraźnie więcej zalet u władz Związku Radzieckiego z przełomu lat 70 i 80 XX wieku, niż u obecnych władz Federacji Rosyjskiej. Jest tak mimo tego, że schyłkowy okres rządów Leonida Breżniewa jako sekretarza generalnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego powszechnie postrzegany jest jako okres tak zwanego „zastoju” – stagnacji ekonomicznej, narastania niedoborów na rynku towarów konsumpcyjnych, kostnienia i starzenia się elity partyjnej i urzędniczej.
Jak podaje w „Kommiersant”, pytani o cechy władzy w czasach Breżniewa, respondenci wymieniali: bliskość ludowi – 29 proc. (7 proc. uznało, że władza radziecka była od ludu daleka), silna i trwała – 25 proc., sprawiedliwa – 22 proc., oparta na prawie – 20 proc., ale też krótkowzroczna – 18 proc.
Wśród cech najczęściej wskazywanych na określenie obecnej elity rządzącej Federacją Rosyjską przeważały cechy negatywne. 31 proc. respondentów określiło ją jako kryminalną i skorumpowaną, 26 proc. jako biurokratyczną, 23 proc. jako daleką od ludu (za bliską ludowi uznało ją 4 proc. zapytanych Rosjan), opartą na prawie – 20 proc., 29 proc. respondentów uznało władzę obozu putinowskiego za silną i trwałą.
